Sáng 13/2, Ủy viên Trung ương Đảng, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định dự Phiên họp thẩm tra sơ bộ các dự án luật trình Kỳ họp thứ Nhất, Quốc hội khóa XVI (đợt 1) do Thường trực Ủy ban Pháp luật và Tư pháp tổ chức. Ủy viên Trung ương Đảng, Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Hoàng Thanh Tùng chủ trì Phiên họp. Cùng dự có Ủy viên Trung ương Đảng, Thứ trưởng Bộ Tư pháp Phan Chí Hiếu.
Phát biểu khai mạc tại Phiên họp, Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Hoàng Thanh Tùng cho biết, để chuẩn bị cho Phiên họp thứ 55 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội (tháng 3/2026) và Kỳ họp thứ Nhất, Quốc hội khóa XVI, Thường trực Ủy ban Pháp luật và Tư pháp tổ chức Phiên họp thẩm tra sơ bộ 03 dự án Luật do Bộ Tư pháp chủ trì soạn thảo, gồm: Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Công chứng; Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Trợ giúp pháp lý; Luật Tiếp cận thông tin (sửa đổi).
Tại Phiên họp, sau khi nghe Thứ trưởng Bộ Tư pháp Phan Chí Hiếu trình bày Tờ trình tóm tắt 03 dự án Luật: Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Công chứng; Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Trợ giúp pháp lý (TGPL); Luật Tiếp cận thông tin (sửa đổi), các đại biểu nghe đại diện Thường trực Ủy ban Pháp luật và Tư pháp trình bày dự thảo Báo cáo tóm tắt thẩm tra sơ bộ 03 dự án Luật này.
Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Hoàng Thanh Tùng phát biểu khai mạc Phiên họp.
Theo Tờ trình tóm tắt dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật TGPL, việc xây dựng dự án Luật nhằm khắc phục một số hạn chế, bất cập của Luật TGPL năm 2017; sửa đổi, bổ sung một số quy định nhằm bảo đảm tốt hơn quyền tiếp cận TGPL của người dân, phù hợp với tình hình và điều kiện kinh tế - xã hội của đất nước; nâng cao tính chuyên nghiệp, hiệu quả của công tác TGPL; ứng dụng mạnh mẽ công nghệ số; đáp ứng yêu cầu cải cách tư pháp, cải cách hành chính và thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp hiện nay.
Quan điểm xây dựng Luật là thể chế hóa đầy đủ các chủ trương, chính sách của Đảng, Nhà nước; đồng thời lấy quyền và lợi ích hợp pháp của người được TGPL làm trung tâm thông qua việc mở rộng đối tượng được TGPL và kiện toàn đội ngũ người thực hiện TGPL. Đảm bảo tính thống nhất, đồng bộ với hệ thống pháp luật trong nước, tương thích với các điều ước quốc tế, đảm bảo tính khả thi.
Ủy viên Trung ương Đảng, Thứ trưởng Bộ Tư pháp Phan Chí Hiếu và đại diện lãnh đạo một số đơn vị thuộc Bộ Tư pháp tham gia Phiên họp.
Dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật TGPL năm 2017 liên quan đến người được TGPL, người thực hiện TGPL, tổ chức thực hiện TGPL, trách nhiệm của Chính phủ, Bộ Tư pháp, Ủy ban nhân dân cấp tỉnh, Ủy ban nhân dân cấp xã, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các cơ quan có liên quan trong công tác TGPL.
Dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Trợ giúp pháp lý gồm 03 Điều: Điều 1. Sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật TGPL năm 2017 (sửa đổi, bổ sung 22 điều, bãi bỏ 03 điều); Điều 2. Điều khoản chuyển tiếp và Điều 3. Điều khoản thi hành.
Phát biểu tại Phiên họp, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định hoan nghênh tinh thần khẩn trương, trách nhiệm của Thường trực Ủy ban Pháp luật và Tư pháp, Bộ Tư pháp và các cơ quan của Quốc hội trong công tác chuẩn bị, tham gia Phiên họp và thẩm tra 03 dự án Luật: Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Công chứng; Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Trợ giúp pháp lý; Luật Tiếp cận thông tin (sửa đổi).
Ủy viên Trung ương Đảng, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định phát biểu tại Phiên họp.
Gợi mở một số nội dung cần làm rõ trong các dự án Luật, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định đề nghị cần tiếp tục thể chế hóa các quan điểm, chủ trương của Đại hội Đảng lần thứ XIV và ý kiến chỉ đạo của Tổng Bí thư Tô Lâm về đổi mới tư duy xây dựng pháp luật, pháp luật phải thực sự là công cụ thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội, tháo gỡ những điểm nghẽn.“Tổng Bí thư nhấn mạnh, mỗi văn bản pháp luật ban hành ra thì phải trả lời cho được những câu hỏi: người dân và doanh nghiệp được cái gì, giúp gì cho sự phát triển của đất nước, tháo gỡ, kiến tạo được cái gì và hiệu quả mang lại phải rõ”, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định nêu rõ.
Đánh giá cao sự chuẩn bị công phu, kỹ lưỡng Hồ sơ 03 dự án Luật, tuy nhiên, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định đề nghị cần làm rõ hơn và thể hiện tinh thần đổi mới tư duy xây dựng pháp luật trong các dự án Luật này.
Liên quan đến dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật TGPL, Phó Chủ tịch Quốc hội cho rằng, “TGPL là việc của Nhà nước nhưng không có nghĩa Nhà nước phải thực hiện”, và hiện nay TGPL từ các tổ chức xã hội, từ luật sư còn rất ít, chưa thu hút được người giỏi. Đồng thời nêu rõ, “xã hội hóa trong TGPL” là một thuật ngữ có bản chất khác hoàn toàn so với xã hội hóa trong tất cả các lĩnh vực khác như xã hội hóa giáo dục, xã hội hóa y tế… Vì vậy, Phó Chủ tịch Quốc hội đề nghị làm sao huy động được giới chuyên gia, luật sư, những người hiểu biết pháp lý trợ giúp cho người dân, trong đó có thể sử dụng ngân sách nhà nước hoặc huy động xã hội hóa.
Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định cho rằng, các trung tâm TGPL hiện nay vẫn là đơn vị sự nghiệp công lập, các cán bộ TGPL là viên chức và hưởng lương từ ngân sách nhà nước; TGPL ở nước ta còn nặng về hành chính hóa, chưa phải là dịch vụ pháp lý chuyên nghiệp mà cả Nhà nước và xã hội cùng thực hiện để lo cho đối tượng trợ giúp. Do đó, Phó Chủ tịch Quốc hội lưu ý, trong lần sửa đổi, bổ sung này, dự án Luật cần thể hiện vượt trội hơn. “Làm sao thể hiện được trong Luật lần này: TGPL là một lĩnh vực mà Nhà nước lo cho dân, Nhà nước có thể tự làm hoặc Nhà nước tổ chức cho xã hội làm bằng nguồn lực xã hội hoặc xã hội thực hiện, Nhà nước chi trả”, Phó Chủ tịch Quốc hội nêu rõ.
Nhận thấy phạm vi TGPL hiện nay còn hẹp, Phó Chủ tịch Quốc hội đề nghị cần mở rộng hơn phạm vi TGPL nhưng cần quan tâm hơn đến nguồn lực thực hiện; đồng thời cần nâng cao chất lượng đội ngũ trợ giúp viên pháp lý; đẩy mạnh số hóa, chuyển đổi số, kết nối với người dân.
Đối với dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Công chứng, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định cho rằng, cần thu hẹp phạm vi các vấn đề cần công chứng.
Về dự án Luật Tiếp cận thông tin (sửa đổi), Phó Chủ tịch Quốc hội đề nghị, cần tiếp tục nghiên cứu, mạnh dạn đổi mới tư duy hơn nữa, thể hiện tính công khai, minh bạch, số hóa toàn diện. Đối với thông tin cung cấp theo yêu cầu, người dân cần phải chứng minh nhu cầu sử dụng thông tin một cách chính đáng.
Kết luận nội dung này, Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Hoàng Thanh Tùng cho biết, Thường trực Ủy ban Pháp luật và Tư pháp cũng như các cơ quan của Quốc hội đánh giá cao tinh thần chủ động, trách nhiệm của Bộ Tư pháp trong việc bám sát Chương trình lập pháp năm 2026 để xây dựng các dự án luật. Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp đề nghị Thường trực Ủy ban Pháp luật và Tư pháp tiếp thu các ý kiến phát biểu tại Phiên họp để hoàn thiện Báo cáo thẩm tra dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Trợ giúp pháp lý cũng như 02 dự án Luật còn lại, sớm gửi tài liệu đến Ủy ban Thường vụ Quốc hội trước ngày 01/03/2026.