Sáng 5/2, Tạp chí Dân chủ và Pháp luật phối hợp Cục Pháp luật hình sự - hành chính và Quản lý xử lý vi phạm hành chính tổ chức Hội thảo khoa học “Hoàn thiện pháp luật về tiếp cận thông tin nhằm bảo đảm thực hiện hiệu quả quyền tiếp cận thông tin của công dân trong giai đoạn mới”. Thứ trưởng Bộ Tư pháp Nguyễn Thanh Ngọc chủ trì Hội thảo.
Phát biểu khai mạc Hội thảo, Thứ trưởng Nguyễn Thanh Ngọc nêu rõ, với tầm nhìn chiến lược và tư duy cải cách mạnh mẽ, thời gian qua, Bộ Chính trị đã ban hành các nghị quyết trụ cột tạo ra nền tảng thể chế vững chắc, đưa đất nước vào một giai đoạn phát triển mới. Các nghị quyết này không chỉ là những định hướng chiến lược mà còn là những hành động thiết thực để giải quyết các điểm nghẽn tạo điều kiện thuận lợi để Việt Nam phát triển nhanh, bền vững, tự cường và đạt mục tiêu trở thành nước phát triển có thu nhập cao vào năm 2045.
Theo đó, đối với công tác xây dựng và hoàn thiện pháp luật, Nghị quyết số 66-NQ/TW về đổi mới công tác xây dựng và thi hành pháp luật đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới thể hiện rất rõ các tư duy, quan điểm đổi mới của Đảng đối với công tác xây dựng và hoàn thiện pháp luật. Một trong những tư duy, quan điểm đó là phải thường xuyên tiến hành rà soát, đánh giá lại các văn bản quy phạm pháp luật đã ban hành để kịp thời phát hiện những bất cập, những vướng mắc, từ đó tháo gỡ, khơi thông các điểm nghẽn.
Quang cảnh Hội thảo.
Trong đó, Luật Tiếp cận thông tin là một trong những đạo luật thể hiện rất rõ quyền con người trong quản lý nhà nước, là nền tảng cho xã hội minh bạch. Qua gần 8 năm thi hành, kể từ khi có hiệu lực từ ngày 01/7/2018, Luật Tiếp cận thông tin đã đem lại nhiều kết quả tích cực, góp phần bảo đảm quyền con người ở Việt Nam, nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước, tăng cường sự tham gia, đóng góp của Nhân dân trong quá trình kiến tạo và phát triển đất nước. Tuy nhiên, qua sơ kết, tổng kết việc thực thi Luật Tiếp cận thông tin trong thời gian qua, cũng như từ thực tiễn tại các địa phương, đã bộc lộ không ít bất cập, vướng mắc. Đặc biệt, trong bối cảnh thời đại số hiện nay, yêu cầu tiếp cận thông tin từ phía người dân ngày càng cao, nhưng nhiều nội dung vẫn chưa được đáp ứng đầy đủ. Do đó, trong Chương trình xây dựng luật của Quốc hội năm 2026, Bộ Tư pháp được giao nhiệm vụ xây dựng Luật Tiếp cận thông tin (sửa đổi).
Thứ trưởng mong muốn Hội thảo sẽ nhận được nhiều ý kiến đóng góp của lãnh đạo các địa phương, các nhà quản lý, các chuyên gia, nhà khoa học... để nhận diện, làm rõ các nội dung cụ thể về sự cần thiết hoàn thiện pháp luật về tiếp cận thông tin; những yếu tố liên quan đến chính sách, pháp luật về quyền tiếp cận thông tin thời gian qua, gồm các quy định về dữ liệu, bảo vệ bí mật nhà nước, phòng, chống tham nhũng, chuyển đổi số, lưu trữ và ứng dụng công nghệ trong hoạt động công khai thông tin của cơ quan nhà nước; một số bất cập, hạn chế trong pháp luật về phạm vi, nội dung thông tin phải công khai; hình thức, thời hạn, quy trình cung cấp thông tin; quyền, nghĩa vụ của cơ quan nhà nước và người yêu cầu cung cấp thông tin.
Về một số nội dung của dự thảo Luật Tiếp cận thông tin (sửa đổi), đại diện Cục Pháp luật hình sự - hành chính và Quản lý xử lý vi phạm hành chính cho biết, dự thảo Luật cụ thể hóa các nhóm chính sách cụ thể như: Liên quan đến việc xác định rõ chủ thể có trách nhiệm cung cấp thông tin, dự thảo đề xuất điều chỉnh chính sách theo hướng mở rộng và cụ thể hóa các chủ thể cung cấp thông tin. Theo đó, ngoài cơ quan nhà nước, còn bao gồm các đơn vị sự nghiệp công lập cung cấp dịch vụ sự nghiệp công cơ bản, thiết yếu.
Liên quan đến việc điều chỉnh trách nhiệm cung cấp thông tin của UBND cấp xã, Luật Tiếp cận thông tin năm 2016 quy định UBND cấp xã có trách nhiệm cung cấp thông tin do mình nắm giữ. Tuy nhiên, qua tổng kết thực tiễn và tiếp thu ý kiến của các địa phương, đặc biệt qua khảo sát, đánh giá thực tế, nhiều địa phương cho rằng quy định này gây áp lực rất lớn cho UBND cấp xã. Vì vậy, Chính phủ đã thống nhất điều chỉnh chính sách theo hướng UBND cấp xã chỉ có trách nhiệm cung cấp thông tin do mình trực tiếp tạo ra; không phải cung cấp các thông tin do cơ quan cấp trên ban hành, trừ trường hợp có quy định khác.
Các đại biểu, chuyên gia chia sẻ tại Hội thảo.
Bên cạnh đó, dự thảo mở rộng các loại thông tin phải được công khai; xác định rõ thông tin không được tiếp cận và thông tin được tiếp cận có điều kiện; hiện đại hóa công tác cung cấp thông tin; đơn giản hóa, rút ngắn thời gian xử lý trình tự, thủ tục cung cấp thông tin nhằm đáp ứng tốt hơn yêu cầu của người dân.
Tại Hội thảo, các đại biểu chia sẻ những bất cập trong quy định pháp luật liên quan đến một số hoạt động, cụ thể như: công khai thông tin trên môi trường điện tử; quản lý, chia sẻ, kết nối dữ liệu; phạm vi thông tin được cung cấp theo yêu cầu; xác định thông tin mật - không mật; từ chối cung cấp thông tin; cũng như đề xuất giải pháp hoàn thiện nhằm bảo đảm quyền tiếp cận thông tin của người dân, tổ chức. Kinh nghiệm pháp luật quốc tế và tổ chức thực hiện quyền tiếp cận thông tin, quản trị dữ liệu, công khai minh bạch và khuyến nghị đối với Việt Nam.
Để bảo đảm quyền tiếp cận thông tin của công dân, các đại biểu đề xuất bổ sung các đơn vị sự nghiệp công lập cung cấp dịch vụ công cơ bản, thiết yếu (như y tế, giáo dục) vào danh sách các cơ quan có trách nhiệm cung cấp thông tin; xem xét mở rộng sang cả các cơ quan của Đảng và Mặt trận Tổ quốc Việt Nam để đồng bộ với yêu cầu của tình hình mới; bổ sung quyền yêu cầu cung cấp thông tin cho người nước ngoài cư trú tại Việt Nam để đảm bảo quyền lợi hợp pháp của người dân.
Đồng thời, thiết lập các hệ thống trợ lý ảo hành chính, ứng dụng di động để tiếp nhận và xử lý yêu cầu tiếp cận thông tin trực tuyến toàn trình; hoàn thiện kết nối, chia sẻ dữ liệu giữa các cơ quan nhà nước để người dân có thể tra cứu thông tin mà không phụ thuộc vào địa giới hành chính; quy định cụ thể, minh định các thuật ngữ trừu tượng như "gây ảnh hưởng xấu" hay "nguy hại đến lợi ích Nhà nước" để tránh việc cơ quan cung cấp thông tin tự ý giải thích theo hướng có lợi cho mình.
T.Oanh