Chiều 5/1, dưới sự chủ trì của Phó Chủ nhiệm Văn phòng Chủ tịch nước, Trợ lý Chủ tịch nước Cấn Đình Tài, Văn phòng Chủ tịch nước đã tổ chức họp báo công bố Lệnh của Chủ tịch nước công bố 13 Luật được Quốc hội khóa XV thông qua. Trong đó có 3 Luật do Bộ Tư pháp được giao chủ trì soạn thảo là Luật Tương trợ tư pháp về dân sự (TTTPDS), Luật Giám định tư pháp (GĐTP), Luật Thi hành án dân sự (THADS).
Mở rộng phạm vi TTTPDS
Giới thiệu tại buổi Họp báo về Luật TTTPDS, Thứ trưởng Bộ Tư pháp Mai Lương Khôi cho biết một số nội dung cơ bản của Luật. Trong đó, Luật mở rộng phạm vi TTTPDS so với quy định hiện hành (Ngoài phạm vi TTTPDS truyền thống là tống đạt giấy tờ; thu thập, cung cấp chứng cứ; triệu tập người làm chứng, người giám định, Luật đã nội luật hóa các quy định của điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên bổ sung phạm vi TTTPDS bao gồm: Cung cấp giấy tờ hộ tịch; trích lục bản án, quyết định của Tòa án về hộ tịch; Cung cấp thông tin pháp luật). Bên cạnh đó, để đảm bảo sự thống nhất của hệ thống pháp luật và thực tiễn thực hiện, Luật sửa đổi, bổ sung quy định của Luật Tố tụng hành chính năm 2015, xác định rõ các yêu cầu TTTP trong tố tụng hành chính được thực hiện theo quy định của pháp luật TTTPDS.
Luật cũng quy định doanh nghiệp cung ứng dịch vụ bưu chính công ích được chỉ định thực hiện việc tống đạt giấy tờ của nước ngoài. Trong bối cảnh tòa án khu vực phải giải quyết số lượng lớn các vụ việc dân sự còn phải thực hiện các yêu cầu TTTPDS của nước ngoài trong đó phần lớn là yêu cầu tống đạt giấy tờ với nguồn nhân lực hạn chế, việc giao bưu chính thực hiện tống đạt giấy tờ của nước ngoài được xem là một giải pháp quan trọng giúp giảm tải công việc cho tòa án, cắt giảm khâu trung gian để đẩy nhanh tiến độ thực hiện…
Luật GĐTP có nhiều sửa đổi, bổ sung về tổ chức GĐTP. Cụ thể, quy định chung về hệ thống tổ chức GĐTP công lập trong các lĩnh vực pháp y, pháp y tâm thần và kỹ thuật hình sự; sửa đổi, bổ sung tổ chức GĐTP công lập của VKSNDTC được thực hiện giám định chuyên ngành âm thanh, kỹ thuật số và điện tử, tổ chức GĐTP công lập trong lĩnh vực kỹ thuật hình sự thuộc Công an tỉnh, thành phố thực hiện giám định chuyên ngành pháp y tử thi và pháp y thương tích; bổ sung quy định tổ chức GĐTP công lập là đơn vị sự nghiệp công lập còn được thực hiện dịch vụ giám định ngoài tố tụng tư pháp trong lĩnh vực, chuyên ngành theo quy định của Luật.
Luật cũng sửa đổi, bổ sung Văn phòng GĐTP được thành lập trong các chuyên ngành tài liệu, kỹ thuật số và điện tử, dấu vết đường vân thuộc lĩnh vực kỹ thuật hình sự, chuyên ngành ADN thuộc lĩnh vực pháp y, chuyên ngành cổ vật, di vật, bản quyền tác giả thuộc lĩnh vực văn hóa và trong các lĩnh vực tài chính, ngân hang, xây dựng, tài nguyên. Riêng các chuyên ngành ADN, tài liệu, kỹ thuật số và điện tử, dấu vết đường vân thì Văn phòng GĐTP không được thực hiện GĐTP trong hoạt động tố tụng hình sự, trừ trường hợp được người trưng cầu GĐTP trưng cầu trong trường hợp đặc biệt…
Nhiều nội dung mới, đáng chú ý của Luật THADS
Cũng theo Thứ trưởng Mai Lương Khôi, Luật THADS có rất nhiều nội dung mới. Đáng chú ý là Luật quy định hệ thống THADS được tổ chức thống nhất từ Trung ương đến địa phương, quy định mô hình cơ quan THADS một cấp, trong đó có các Phòng THADS khu vực. Đồng thời, để bảo đảm hiệu lực, hiệu quả hoạt động THADS của các Phòng THADS khu vực, Luật đã quy định Trưởng phòng Phòng THADS khu vực là Chấp hành viên trưởng.
Bên cạnh đó, nhằm tiếp tục thực hiện chủ trương xã hội hóa một số hoạt động THADS đã được Nghị quyết số 49-NQ/TW ngày 02/6/2005 của Bộ Chính trị, đặc biệt là Nghị quyết số 27-NQ/TW ngày 09/11/2022 của Ban Chấp hành Trung ương, Luật đã bổ sung các quy định về Thừa hành viên và Văn phòng THADS. Trong đó, đổi tên Thừa phát lại thành Thừa hành viên và đổi tên Văn phòng Thừa phát lại thành Văn phòng THADS để bảo đảm tính phổ thông, dễ hiểu hơn, phù hợp với phạm vi, tính chất hoạt động THADS của tổ chức này. Về nhiệm vụ, quyền hạn, Thừa phát lại tiếp tục được thực hiện 04 thủ tục theo Nghị định số 08/2020/NĐ-CP và mở rộng thêm 04 thủ tục về thi hành án.
Trả lời một số câu hỏi của phóng viên Báo Pháp luật Việt Nam về Luật THADS, Cục trưởng Cục Quản lý THADS (Bộ Tư pháp) Nguyễn Thắng Lợi cho biết, cùng với việc tổ chức mô hình một cấp cơ quan THADS tại địa phương, quy định về chế định Chấp hành viên trưởng là một trong những điểm mới, nổi bật của Luật THADS. Theo đó, Luật đã bổ sung chức danh Chấp hành viên trưởng - Trưởng Phòng THADS khu vực tại Điều 23. Đây là chức danh tư pháp, thực hiện một số nhiệm vụ, quyền hạn theo ủy quyền của Thủ trưởng cơ quan THADS, đồng thời có trách nhiệm hướng dẫn, chỉ đạo chuyên môn, nghiệp vụ trong tổ chức thi hành án đối với các Chấp hành viên thuộc Phòng THADS khu vực.
Việc bổ sung chức danh Chấp hành viên trưởng nhằm tăng cường hiệu lực, hiệu quả trong công tác chỉ đạo, điều hành và bảo đảm sự phối hợp chặt chẽ, kịp thời giữa cơ quan THADS với các cơ quan tiến hành tố tụng và các cơ quan có liên quan. Về triển khai thực hiện, Bộ Tư pháp đã tham mưu và dự kiến quy định cụ thể tiêu chuẩn, điều kiện bổ nhiệm Chấp hành viên trưởng trong Nghị định của Chính phủ. Đồng thời, trong giai đoạn hiện nay, Bộ đang chỉ đạo tổ chức quán triệt, tập huấn trong toàn hệ thống THADS để thống nhất nhận thức, nắm vững các quy định mới của Luật, sẵn sàng triển khai ngay khi Luật có hiệu lực và Nghị định được ban hành.
Đối với nội dung mở rộng thẩm quyền của Thừa phát lại, đây cũng là một điểm mới quan trọng của Luật THADS. Theo Luật mới, Thừa phát lại được đổi tên thành Thừa hành viên; Văn phòng Thừa phát lại được đổi tên thành Văn phòng THADS. Thừa hành viên tiếp tục thực hiện 4 thủ tục thi hành án theo quy định tại Nghị định số 08/2020/NĐ-CP của Chính phủ, đồng thời được giao thêm bốn nhiệm vụ, quyền hạn mới. Cụ thể, Thừa hành viên được: Một là ra quyết định thi hành án; Hai là đề nghị Tòa án xác định, phân chia, xử lý tài sản chung để thi hành án; Ba là yêu cầu Tòa án tuyên bố giao dịch vô hiệu; và Bốn là yêu cầu Tòa án giải quyết các tranh chấp về tài sản liên quan đến thi hành án. Ông Nguyễn Thắng Lợi nhấn mạnh, đây là bước mở rộng quan trọng, tạo điều kiện cho Thừa hành viên phát triển, phát huy vai trò trong hoạt động THADS, đồng thời góp phần giảm tải áp lực công việc cho hệ thống cơ quan THADS nhà nước. Hiện nay, Bộ Tư pháp đang tham mưu sửa đổi Nghị định số 08 để quy định chi tiết, cụ thể về Thừa hành viên và Văn phòng THADS, làm cơ sở tổ chức triển khai thi hành Luật trong thời gian tới.
T.Quyên